Rối loạn căng thẳng sau sang chấn là gì?

Rối loạn căng thẳng sau sang chấn - Posttraumatic Stress Disorder (PTSD) là gì?

Hầu hết những người đã trải qua rối loạn căng thẳng có thể tạm thời gặp khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc và đối phó với tình huống nhưng với thời gian và sự chăm sóc tốt, các triệu chứng có thể cải thiện hơn. Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) được hiểu là một chứng rối loạn tâm thần có thể xảy ra ở những người đã từng trải qua hoặc chứng kiến ​​một sự kiện hoặc hoàn cảnh gây sang chấn. Hay nói cách khác đó là những hồi tưởng mang tính chất thâm nhập và tái hiện lại một sự kiện gây sang chấn tâm lý quá mạnh, sự hồi tưởng này sẽ kéo dài trên 1 tháng và thường bắt đầu trong vòng 6 tháng kể từ khi xảy ra sự kiện.

Nguyên nhân gây căng thẳng thần kinh sau sang chấn

Khi bạn trải qua một sự kiện căng thẳng, hệ thống thần kinh của bạn sẽ phản ứng lại bằng cách chiến đấu hoặc bỏ chạy. Tim sẽ đập nhanh hơn, huyết áp tăng và tăng sức mạnh cũng như tốc độ phản ứng. Khi nguy hiểm đã qua, hệ thống thần kinh của bạn sẽ làm dịu cơ thể, giảm nhịp tim, huyết áp và đưa cơ thể trở lại trạng thái bình thường.

PTSD xảy ra khi bạn gặp quá nhiều căng thẳng trong một tình huống. Ngay cả khi nguy hiểm đã qua, hệ thống thần kinh vẫn bị “mắc kẹt”, không thể trở lại trạng thái cân bằng bình thường và bạn không thể tiếp tục thoát khỏi sự kiện. Phục hồi sau PTSD liên quan đến việc giúp hệ thống thần kinh trở lại bình thường để bạn có thể chữa lành và vượt qua chấn thương.

Những người bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn có những suy nghĩ và cảm xúc căng thẳng, đáng lo ngại liên quan đến trải nghiệm không tốt của họ kéo dài sau khi sự kiện đau buồn đã kết thúc. Họ có thể nhớ lại sự kiện thông qua việc hồi tưởng hoặc cơn ác mộng, cảm xúc của họ có thể cảm thấy buồn bã, tức giận hoặc sợ hãi và họ có thể cảm thấy tách biệt hoặc xa lạ với ngay cả những người thân.

Dù nguyên nhân gây ra PTSD là gì, bằng cách tìm cách điều trị, tìm kiếm sự hỗ trợ và phát triển các kỹ năng đối phó mới, họ có thể học cách kiểm soát các triệu chứng của mình, giảm bớt những ký ức đau buồn và tiếp tục cuộc sống.

Triệu chứng và chẩn đoán của rối loạn căng thẳng sau sang chấn

PTSD phát triển khác nhau giữa từng cá thể vì hệ thống thần kinh và khả năng chịu đựng căng thẳng của mỗi người có chút khác biệt. 

Các triệu chứng của PTSD thường bắt đầu trong vòng 3 tháng sau sự kiện sang chấn, nhưng đôi khi chúng xuất hiện muộn hơn. Để đáp ứng các tiêu chí của PTSD, một người phải có các triệu chứng trong hơn 1 tháng và các triệu chứng phải đủ nghiêm trọng để ảnh hưởng đến các khía cạnh của cuộc sống hàng ngày, chẳng hạn như các mối quan hệ hoặc công việc.

Một số người hồi phục trong vòng 6 tháng, trong khi những người khác có các triệu chứng kéo dài 1 năm hoặc lâu hơn. Những người bị PTSD thường có các tình trạng đồng thời xảy ra, chẳng hạn như trầm cảm, sử dụng chất kích thích hoặc một hoặc nhiều chứng rối loạn lo âu.

Mặc dù mọi người trải qua PTSD khác nhau, nhưng có bốn loại triệu chứng căng thẳng thần kinh chính để phục vụ chẩn đoán:

Ký ức xâm nhập (có trên 1 triệu chứng sau)

• Ký ức đau buồn tái diễn, không mong muốn về sự kiện đau buồn
• Nhớ lại sự kiện đau buồn như thể nó đang xảy ra lần nữa (hồi tưởng)
• Làm đảo lộn những giấc mơ hoặc ác mộng về sự kiện đau buồn
• Đau khổ về cảm xúc nghiêm trọng hoặc phản ứng thể chất đối với điều gì đó khiến bạn nhớ đến sự kiện đau thương

Tránh né (có trên 1 triệu chứng sau)

• Cố gắng né tránh những suy nghĩ hoặc việc nói về sự kiện đau buồn
• Tránh đến những địa điểm, tham gia những hoạt động hoặc tiếp xúc với những người nhắc nhở bạn về sự kiện đau buồn.

Thay đổi tiêu cực trong suy nghĩ và tâm trạng (có trên 2 triệu chứng sau)

• Có những suy nghĩ tiêu cực về bản thân bạn, về người khác hoặc thế giới
• Cảm thấy tương lai vô vọng
• Có những vấn đề về trí nhớ, bao gồm cả việc không nhớ được các khía cạnh quan trọng của sự kiện đau buồn
• Gặp khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ thân thiết
• Cảm thấy tách rời khỏi gia đình và bạn bè
• Thiếu hứng thú với các hoạt động bạn từng thích
• Khó trải nghiệm những cảm xúc tích cực
• Cảm thấy tê liệt cảm xúc

Thay đổi trong phản ứng thể chất và cảm xúc (có trên 2 triệu chứng sau)

• Dễ bị giật mình hoặc luôn cảm thấy sợ hãi
• Luôn đề phòng nguy hiểm
• Có hành vi tự gây hại cho bản thân, chẳng hạn như uống rượu bia quá nhiều hoặc lái xe quá nhanh
• Khó ngủ
• Khó tập trung
• Khó chịu, bộc phát giận dữ hoặc hành vi hung hăng
• Cảm giác tội lỗi hoặc xấu hổ tràn ngập

Điều trị căng thẳng thần kinh sau sang chấn

Điều quan trọng cần lưu ý là không phải tất cả những người trải qua chấn thương đều phát triển PTSD và không phải tất cả những người phát triển PTSD đều cần điều trị tâm thần. 

Đối với một số người, các triệu chứng của PTSD giảm dần hoặc biến mất theo thời gian. Những người khác trở nên tốt hơn với sự giúp đỡ của hệ thống hỗ trợ của họ (gia đình, bạn bè hoặc giáo sĩ). 

Bác sĩ tâm thần và các chuyên gia sức khỏe tâm thần khác sử dụng nhiều phương pháp hiệu quả (đã được nghiên cứu chứng minh) để giúp mọi người phục hồi sau PTSD. Cả liệu pháp trò chuyện (liệu pháp tâm lý) và thuốc đều cung cấp các phương pháp điều trị hiệu quả dựa trên bằng chứng cho PTSD.

Trị liệu hành vi nhận thức

Một loại trị liệu tâm lý, trị liệu hành vi nhận thức (CBT) rất hiệu quả. Liệu pháp xử lý nhận thức, liệu pháp tiếp xúc kéo dài và liệu pháp cấy ghép căng thẳng (được mô tả bên dưới) là một trong những loại CBT được sử dụng để điều trị PTSD.

Liệu pháp xử lý nhận thức là một liệu pháp hành vi nhận thức dựa trên bằng chứng được thiết kế đặc biệt để điều trị PTSD và các triệu chứng bệnh đi kèm. Nó tập trung vào việc thay đổi những cảm xúc tiêu cực đau đớn (chẳng hạn như xấu hổ, tội lỗi, v.v.) và niềm tin (chẳng hạn như “Tôi đã thất bại;” “thế giới thật nguy hiểm”) do sang chấn. Các nhà trị liệu giúp người đó đối mặt với những ký ức và cảm xúc đau khổ như vậy.

Các liệu pháp tâm lý khác như trị liệu giữa các cá nhân, hỗ trợ và tâm động học tập trung vào các khía cạnh cảm xúc và giữa các cá nhân của PTSD. Những điều này có thể hữu ích cho những người không muốn tiếp xúc với những lời nhắc nhở về chấn thương của họ.

Áp dụng lối sống lành mạnh

Các triệu chứng của PTSD có thể gây khó khăn cho cơ thể bạn, vì vậy điều quan trọng là phải tự chăm sóc bản thân và phát triển một số thói quen sinh hoạt lành mạnh.

• Hãy dành thời gian để thư giãn: Các kỹ thuật thư giãn như thiền, hít thở sâu, xoa bóp hoặc yoga có thể kích hoạt phản ứng thư giãn của cơ thể và giảm bớt các triệu chứng của PTSD.
• Tránh rượu và ma túy: Khi bạn đang đấu tranh với những cảm xúc khó khăn và những ký ức đau thương, bạn có thể muốn tự điều trị bằng rượu hoặc ma túy. Nhưng việc sử dụng chất gây nghiện làm trầm trọng thêm nhiều triệu chứng của PTSD, bao gồm tê liệt cảm xúc, cô lập xã hội, tức giận và trầm cảm. Điều này cũng có thể cản trở việc điều trị và làm tăng thêm các vấn đề trong các mối quan hệ của bạn.
• Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh: Hãy bắt đầu ngày mới bằng bữa sáng, đồng thời giúp bạn tràn đầy năng lượng và đầu óc minh mẫn với các bữa ăn cân bằng, bổ dưỡng suốt cả ngày. Omega-3 đóng một vai trò quan trọng đối với sức khỏe cảm xúc. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, tinh bột tinh chế và đường, những thứ có thể làm trầm trọng thêm tâm trạng thất thường và khiến năng lượng của bạn dao động.
• Ngủ đủ giấc: Thiếu ngủ có thể gây ra sự tức giận, khó chịu và ủ rũ. Đặt mục tiêu ngủ từ 7 đến 9 tiếng mỗi đêm. Phát triển một thói quen thư giãn trước khi đi ngủ (nghe nhạc êm dịu hoặc sách nói, hoặc đọc thứ gì đó nhẹ nhàng) và làm cho phòng ngủ của bạn yên tĩnh, tối và nhẹ nhàng nhất có thể.

Sử dụng thuốc

Thuốc có thể giúp kiểm soát các triệu chứng của PTSD. Ngoài ra, việc giảm triệu chứng mà thuốc mang lại cho phép nhiều người tham gia tâm lý trị liệu hiệu quả hơn.

Một số thuốc chống trầm cảm như SSRI và SNRI (thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc và thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine), thường được sử dụng để điều trị các triệu chứng cốt lõi của PTSD. Chúng được sử dụng một mình hoặc kết hợp với liệu pháp tâm lý hoặc các phương pháp điều trị khác.

Các loại thuốc khác có thể được sử dụng để giảm lo lắng và kích động về thể chất, hoặc điều trị những cơn ác mộng và khó ngủ gây rắc rối cho nhiều người mắc PTSD.